ДУШАНБЕ, 25.08.2026 /АМИТ «Ховар»/. Китоби «Ташаббусҳои қонунгузории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва аҳамияти онҳо дар рушди давлати соҳибистиқлол», ки муаллифони он доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор, узви пайвастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Маҳкам Маҳмудзода ва доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор Рустам Шарофзода мебошанд, аз ҷумлаи асарҳои муҳими илмӣ—таҳқиқотӣ дар соҳаи ҳуқуқшиносӣ ва давлатдорӣ ба ҳисоб меравад. Асари мазкур ба баррасии ҳамаҷонибаи масъалаҳои марбут ба ташаббуси қонунгузорӣ ҳамчун унсури калидии фаъолияти давлатдорӣ ва нақши он дар ташаккул ва рушди низоми ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшида шудааст.

— Мавзуи интихобнамудаи муаллифон дар шароити муосири рушди давлатдории миллӣ ва таҳкими пояҳои ҳуқуқии ҷомеа аҳамияти махсус касб мекунад. Дар давраи истиқлолияти давлатӣ, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳилаҳои гуногуни ислоҳоти сиёсӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқиро аз сар гузаронидааст, масъалаи такмили қонунгузорӣ ва баланд бардоштани самаранокии раванди ҳуқуқэҷодкунӣ ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил ёфтааст. Дар ин замина, ташаббусҳои қонунгузории Сарвари давлат ҳамчун омили муҳими пешбарандаи ин раванд арзёбӣ мегарданд.

Муаллифон дар асар кӯшиш намудаанд, ки моҳият, мазмун ва аҳамияти ташаббуси қонунгузориро бо такя ба дастовардҳои илми ҳуқуқшиносӣ ва таҷрибаи амалии давлатдорӣ ба таври амиқ ва асоснок таҳлил намоянд. Дар китоб ташаббуси қонунгузорӣ ҳамчун самти муҳими сиёсати ҳуқуқэҷодкунӣ ва яке аз механизмҳои асосии таъсиррасон ба танзими муносибатҳои ҷамъиятӣ мавриди омӯзиш қарор гирифтааст. Ин равиш имкон медиҳад, ки хонанда нақши воқеии ин институтро дар низоми идоракунии давлатӣ ба таври возеҳ дарк намояд.

Яке аз хусусияти муҳими асар дар он зоҳир мегардад, ки муаллифон масъалаи ташаббуси қонунгузориро на танҳо дар доираи назариявӣ, балки дар иртиботи зич бо амалияи воқеии қонунэҷодкунӣ баррасӣ намудаанд. Бо истифода аз санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, маводи таҳлилӣ ва дигар манбаъҳои боэътимод онҳо тавонистаанд робитаи мутақобили байни ташаббусҳои сиёсӣ ва натиҷаҳои амалии онҳо дар рушди низоми қонунгузориро нишон диҳанд.

Таваҷҷуҳи асосии китоб ба нақш ва аҳамияти ташаббусҳои қонунгузории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон равона гардидааст. Муаллифон бо овардани далелҳо ва мисолҳои мушаххас нишон медиҳанд, ки чӣ гуна ташаббусҳои қонунгузории Сарвари давлат дар таҳкими пояҳои давлатдорӣ, такмили низоми ҳуқуқӣ ва таъмини рушди устувори ҷомеа нақши калидӣ доранд. Дар ин замина фаъолияти қонунгузории Роҳбари давлат ҳамчун омили муҳими ташаккули сиёсати ҳуқуқии кишвар арзёбӣ мешавад.

Дар асар ба масъалаҳои ислоҳоти конститутсионӣ таваҷҷуҳи хосса зоҳир гардида, нақши ташаббусҳои Пешвои миллат дар такмил ва мутобиқсозии Конститутсия ба талаботи замони муосир мавриди таҳлил қарор гирифтааст. Муаллифон таъкид менамоянд, ки чунин ташаббусҳо ба таҳкими асосҳои ҳуқуқии давлатдорӣ ва рушди институтҳои демократӣ мусоидат намудаанд.

Ҳамзамон дар китоб аҳаммияти пешниҳодҳои қонунгузорӣ, ки дар паёмҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ манзур мегарданд, ба таври васеъ баррасӣ шудааст. Муаллифон ин паёмҳоро ҳамчун ҳуҷҷатҳои муҳими сиёсӣ ва стратегӣ арзёбӣ намуда, нақши онҳоро дар муайян намудани самтҳои асосии рушди қонунгузорӣ ва сиёсати давлатӣ нишон медиҳанд. Дар ин замина пешниҳодҳои қонунгузорӣ ҳамчун асоси таҳия ва қабули санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ баррасӣ мегарданд.

Инчунин дар асар масъалаҳои марбут ба пешниҳоди лоиҳаҳои қонун ва қабули санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ таҳлил гардида, нақши ташаббускории Пешвои миллат дар ин раванд равшан нишон дода шудааст. Муаллифон иброз менамоянд, ки ташаббуси қонунгузорӣ яке аз воситаҳои муҳимми такмили низоми ҳуқуқӣ ва мутобиқсозии он ба талаботи ҷомеа мебошад.

Ҷиҳати муҳими дигар он аст, ки дар китоб таҷрибаи ҷаҳонии ташаббуси қонунгузорӣ низ мавриди баррасӣ қарор гирифтааст. Муаллифон бо таҳлили таҷрибаи кишварҳои гуногун нишон медиҳанд, ки ин институт дар низомҳои гуногуни сиёсӣ чӣ гуна амал мекунад ва чӣ хусусият дорад. Ин таҳлили муқоисавӣ ба баланд гардидани арзиши илмии асар мусоидат намуда, ба хонанда имконият медиҳад, ки масъалаи мазкурро дар заминаи васеътар дарк намояд.

Аз нуқтаи назари илмӣ асар бо истифода аз усулҳои муосири таҳқиқот, аз ҷумла таҳлили муқоисавӣ, таърихӣ ва мантиқӣ таҳия гардидааст. Ин омил ба муаллифон имкон додааст, ки масъалаҳои баррасишавандаро ба таври системавӣ ва асоснок таҳлил намоянд. Ҳамзамон истифодаи манбаъҳои гуногун ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ба асар эътимоднокӣ ва арзиши баланди илмӣ мебахшад.

Аз лиҳози услуб китоб бо забони илмӣ ва ҳамзамон фаҳмо таълиф гардида, сохтори мантиқии он ба хонанда имкон медиҳад, ки мазмуни пешниҳодшударо ба осонӣ дарк намояд. Пайдарпайии андешаҳо, дақиқии истилоҳот ва асоснокии хулосаҳо аз сатҳи баланди касбии муаллифон шаҳодат медиҳад.

Дар маҷмуъ, китоби «Ташаббусҳои қонунгузории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва аҳамияти онҳо дар рушди давлати соҳибистиқлол» таҳқиқоти мукаммал, асоснок ва арзишманд буда, барои кормандони мақомоти давлатӣ, ҳуқуқшиносон, олимон, омӯзгорон, донишҷӯён ва тамоми афроде, ки ба масъалаҳои қонунгузорӣ ва рушди давлатдорӣ таваҷҷуҳ доранд, ҳамчун манбаи муҳимми илмӣ ва амалӣ тавсия дода мешавад.

Зоир ҶУМЪА,
мудири шуъбаи ҳуқуқи давлатии Институти давлат ва ҳуқуқи
Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон,
доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор

Имрӯз 26 августи соли 2026 дар барномаи «Муждаи Истиқлол»-и радиои «Садои Душанбе» олимони Институт дар мавзӯи «Давлатдории миллӣ» суханронӣ намуданд.

Дар ин барнома Раҳимзода Маҳмад Забир, узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, сарходими илмии Институти давлат ва ҳуқуқ, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор ва Сангинзода Дониёр Шомаҳмад, муовини директори Институт, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор андешаҳои худро баён намуданд.

Ёдовар мешавем, ки имсол 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил карда мешавад. Дар ин радиф, мавзуи давлатдории миллӣ ва таҳкими он дар рӯзномаи илмӣ ва фарҳангии кишвар мақоми вижае дорад. Дар барномаи мазкур масъалаҳои марбут ба аҳамияти Истиқлоли давлатӣ ҳамчун дастоварди бузурги ҳуқуқӣ ва заминаи устувори бунёди давлатдории миллӣ, сулҳу субот ва амнияти ҷомеа мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.

Рӯзи 25 августи соли 2025 дар Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷаласаи навбатии Шурои олимон тибқи нақша доир гардид. Дар ҷараёни ҷаласа масъалаҳои муҳими фаъолияти илмию таълимии Институт баррасӣ шуданд, аз ҷумла: фаъолияти нуҳмоҳаи шуъбаҳои Институт; тасдиқи саволномаҳо ва барномаҳои корӣ барои имтиҳоноти дохилшавӣ ба зинаи магистратура ва докторантура (PhD); тасдиқи барномаҳои кории фаннӣ барои соли таҳсил; ҳисобот оид ба ҳамоишҳои илмии Институт; тасдиқи мавзуҳои рисолаҳои номзадӣ ва доктории муҳаққиқон ва кормандони илмӣ; масъалаҳои ҷорӣ.

Дар фарҷоми ҷаласа ба муносибати 35-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои саҳми арзанда дар рушди илми ҳуқуқшиносӣ, таҳкими давлатдории миллӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва муаррифии дастовардҳои илми тоҷик дар арсаи байналмилалӣ, инчунин бо назардошти фидокорӣ, маҳорати баланди илмӣ ва ташаббусҳои созанда дар ҳалли масъалаҳои мубрами ҳуқуқӣ, такмили қонунгузорӣ ва тайёр кардани кадрҳои илмии соҳа дар тӯли солҳои фаъолият академики АМИТ Маҳмудзода Маҳкам Азам, узви вобастаи АМИТ Раҳимзода Маҳмад Забир ва профессор Имомзода Ашурбой ба Ифтихорномаи Институт сарфароз гардонида шуданд.

Сарходими илмии шуъбаи масоили мубрами илмҳои ҳуқуқи конститутсионии Институти давлат ва ҳуқуқи АМИТ, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор СОЛЕҲҶОН ИБРОҲИМОВ ба китобхонаи Институтути давлат ва ҳуқуқи АМИТ 100 нусха китоби илмиву таълимии худро тақдим намуданд.

Ин тақдими арзанда саҳми назарраси олим дар ғанӣ гардонидани фонди илмии китобхона ва рушди илми ҳуқуқшиносии ватанӣ мебошад. Китобҳои пешниҳодшуда барои омӯзиши амиқи масоили мубрами ҳуқуқи конститутсионӣ, омодасозии рисолаҳои илмӣ ва баланд бардоштани сатҳи дониши ҳуқуқии олимону аспирантон ва донишҷӯёни институт манбаи боарзиш хоҳанд буд.

Институти давлат ва ҳуқуқ аз номи тамоми ҳайати илмӣ ба профессор Солеҳҷон Иброҳимов барои ин ташаббуси нек ва дастгирии пайвастаи илми ватанӣ изҳори сипос ва миннатдорӣ менамояд!

Дар маҷалаи бонуфузи илмии байналмилалӣ «Orijinal Journal of History, Politics and Law» мақолаи илмии профессор Абдуҷалилов Абдуҷабор, мудири шуъбаи ҳуқуқи хусусии Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, зери унвони «ПУЛИ РАҚАМӢ: КОНСЕПСИЯИ ТАНЗИМИ ҲУҚУҚӢ» ба табъ расид.

Дар мақола муаллиф ба таҳлили муқоисавии консепсияҳои гуногуни танзими ҳуқуқии пули рақамӣ дар ҷаҳон ва Тоҷикистон пардохтааст. Вай қайд мекунад, ки Тоҷикистон низ ба сӯи эътирофи шакли нави пул — дороиҳои рақамии молиявӣ ҳаракат мекунад ва моделҳои танзим аз иҷозатдиҳӣ то манъкунӣ роҳандозӣ мешаванд.

 Нуқтаҳои асосии мақола:

• Тафовут байни консепсияҳои иқтисодӣ, молиявӣ, ҳуқуқи ҷиноятӣ ва ҳуқуқи маданӣ нисбат ба пул;

• Муайян намудани моҳияти ҳуқуқии пули эрақамӣ ва криптоасъор;

• Биткоин ҳамчун намунаи пули рақамии ғайримарказонидашуда, ки на барориши бонкӣ дорад ва на назорати марказӣ;

• Зарурати таъмини амният, шаффофият ва интегратсия ба низоми молиявӣ бидуни аз даст додани вазифаҳои танзимкунанда.

 Профессор А. Абдуҷалилов таъкид мекунад, ки пули рақамӣ дар фазои интернет ҳамчун объекти нави ҳуқуқи маданӣ пайдо шудааст ва онро бо қоғазҳои қиматнок ё пули анъанавӣ муқоиса кардан наметавон. Вай ба зарурати ворид намудани сабти манфиатҳои иштирокчиёни гардиши маданӣ ва такмили қонунгузории амалкунанда — аз ҷумла моддаи 136 Кодекси мадании Ҷумҳурии Тоҷикистон — ишора мекунад.

 Мақола барои коршиносони соҳаи ҳуқуқ, молия ва технологияи иттилоотӣ манфиати калон дорад.

Бо қарори Раёсати Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 июли соли 2026 (№8) ва фармоиши раиси Комиссия аз 31 июли соли 2026 (№296/шд), дар назди Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Шурои нави диссертатсионӣ таъсис дода шуд.

Шуро барои дарёфти дараҷаҳои илмӣ зерин салоҳият дорад:

• Доктори фалсафа (PhD) аз рӯйи ихтисосҳои:

• Номзади илм ва доктори илм аз рӯйи ихтисоси:

• • 6D030105 – Ҳуқуқи меҳнат; ҳуқуқи таъминоти иҷтимоӣ;

  • 6D030201 – Ҳуқуқи байналмилалӣ; ҳуқуқи Аврупо.

  • 5.5.5 – Ҳуқуқи меҳнат; ҳуқуқи таъминоти иҷтимоӣ;

  • 5.5.10 – Ҳуқуқи байналмилалӣ; ҳуқуқи Аврупо.

Рамзи шуро: 6D.KOA-137
Ҳайати шуро – 11 нафар олимони соҳаи ҳуқуқшиносӣ, аз ҷумла докторони илм аз Тоҷикистон ва Русия, таҳти роҳбарии доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ Маҳмадуллозода Нурулло Раҳматулло.

Ин шуро барои дифои рисолаҳои илмӣ дар самти ҳуқуқи меҳнат, таъминоти иҷтимоӣ, ҳуқуқи байналмилалӣ ва ҳуқуқи Аврупо шароити мусоид фароҳам меорад ва ба рушди илми ҳуқуқшиносӣ дар Тоҷикистон мусоидат менамояд.

Дар раванди ҷустуҷӯ ва таҳлили маълумот оид ба олимони соҳаи ҳуқуқшиносии Тоҷикистон, яке аз чеҳраҳое, ки бо нишондиҳандаҳои беназири илмӣ ва саҳми амиқ дар рушди илми ҳуқуқи кишвар фарқ мекунанд, Бобоҷонзода Исрофил Ҳусейн, мудири шуъбаи масоили назариявии давлат ва ҳуқуқи муосири Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор мебошанд. Бобоҷонзода И.Ҳ. на танҳо дар миёни олимони ҳуқуқшиноси ватанӣ, балки дар арсаи байналмилалӣ низ эътибори хоса доранд.

Тибқи маълумоти низоми "Индекси иқтибоси илмии Россия” (РИНЦ) профессор Бобоҷонзода И.Х. дорои 178 таълифот мебошанд, ки ин шумораи хеле зиёд буда, аз фаъолияти босуръати тадқиқотӣ шаҳодат медиҳад. Иқтибосҳо ба кори илмии профессор ба 2484 расидаанд, ки ин нишондиҳанда аз эътирофи васеи кори олим аз ҷониби ҷомеаи илмӣ гувоҳӣ медиҳад. Индекси Хирши Бобоҷонзода И.Ҳ. 24-ро ташкил медиҳад, яъне на камтар аз 24 мақолаи профессор ҳар кадом на камтар аз 24 маротиба иқтибос шудаанд — ин нишондиҳандаи хеле баланд ва нишонаи таъсири устувори илмӣ мебошад. Ин рақамҳо на танҳо аз нашри бисёри корҳои илмӣ, балки аз амиқ ва пуртаъсир будани онҳо шаҳодат медиҳанд. Дар миёни олимони ҳуқуқшиносӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон ин нишондиҳандаи аз ҳама баланд аст.

Индекси Хирш нишондиҳандаи муҳимест, ки ҳам маҳсулнокӣ ва ҳам таъсири илмии олимро дар як рақам муайян мекунад. Зарурати асосии он дар он аст, ки ба ҷомеаи илмӣ ва муассисаҳо имкон медиҳад, то саҳми воқеии як олимро дар пешрафти илм арзёбӣ кунанд. Ин нишондиҳанда барои пешрафти касбӣ, дарёфти грантҳо ва ишғоли вазифаҳои баланди илмӣ ҳамчун як меъёри эътимоднок истифода мешавад.

21 августи соли 2026 ходими пешбари илмии шуъбаи илмҳои ҳуқуқи байналмилалии Институти давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ Ҷабборов Фарҳодҷон ва ходими илмии шуъбаи мазкур Амирхониён Малика дар барномаи «Суҳбати рӯз»-и Радиои бурунмарзии «Овози тоҷик» бо ровии барнома Нилуфари Нуриддин дар мавзӯи «Нақши занон дар рушди илми ватанӣ ва таҳкими мақоми ҳуқуқии онҳо дар ҷомеаи соҳибистиқлол» мусоҳиба анҷом доданд.

Дар рафти суҳбат масъалаҳои саҳми занону духтарони тоҷик дар рушди илму маориф ва пешрафти ҷомеа, дастовардҳои онҳо дар даврони Истиқлолияти давлатӣ, сиёсати давлат дар самти баланд бардоштани мақоми зан, рушди қонунгузории миллӣ оид ба ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои занон, фароҳам овардани имкониятҳои баробар барои таҳсил, фаъолияти илмӣ ва касбӣ, инчунин ташаббусҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷиҳати омӯзишу таҳқиқи масъалаҳои марбут ба ҳуқуқ, мақом ва нақши занон дар ҷомеа мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.

Зимни мусоҳиба таъкид гардид, ки дар даврони соҳибистиқлолӣ бо дастгирии пайвастаи давлат барои иштироки фаъолонаи занону духтарон дар ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ, илмӣ ва фарҳангии мамлакат заминаҳои мусоиди ҳуқуқӣ ва институтсионалӣ фароҳам гардида, имрӯз занони тоҷик бо дониш, масъулиятшиносӣ ва ҳисси баланди ватандӯстӣ дар пешрафти Тоҷикистони соҳибистиқлол саҳми арзанда мегузоранд.

Пешрафти занон — неруи созандаи ҷомеа ва яке аз омилҳои муҳими рушди Тоҷикистони соҳибистиқлол мебошад.